Tác giả: Đoàn Ngọc Anh – Chuyên gia tư vấn quy hoạch công năng và thiết bị y tế, Medcons
Trong một bệnh viện, mỗi ngày có hàng nghìn lượt di chuyển: người bệnh, người nhà, bác sĩ, điều dưỡng, xe thuốc, xe cơm, xe đồ vải, thùng chất thải. Nếu tất cả dùng chung một hành lang và một thang máy, bệnh viện sẽ vừa ùn tắc vừa mất an toàn. Phân luồng là cách thiết kế để mỗi dòng di chuyển có đường đi riêng, ngắn nhất và không gây hại cho dòng khác.
1. Vì sao phải phân luồng?
- Kiểm soát nhiễm khuẩn: ngăn mầm bệnh lan từ khu bẩn sang khu sạch, từ người bệnh truyền nhiễm sang người bệnh khác và nhân viên.
- Hiệu quả vận hành: giảm quãng đường và thời gian chờ, tránh xung đột giữa các dòng di chuyển.
- Riêng tư và nhân văn: người bệnh nặng, tử thi, chất thải không đi qua khu đông người.
- Đáp ứng yêu cầu thẩm định: phân luồng là nội dung được xem xét kỹ khi thẩm định thiết kế và cấp phép hoạt động.
2. Bốn cặp luồng cốt lõi
2.1. Sạch và bẩn
Luồng sạch gồm dụng cụ đã tiệt khuẩn, đồ vải sạch, thuốc, vật tư và thức ăn. Luồng bẩn gồm dụng cụ sau sử dụng, đồ vải bẩn, chất thải y tế và bệnh phẩm. Hai luồng này không được giao cắt. Khi buộc phải dùng chung hành lang, cần tách theo khung giờ và dùng xe, thùng kín có nắp.
2.2. Người bệnh và nhân viên
Nhân viên cần lối vào riêng, khu thay đồ trước khi vào khu chuyên môn, và hành lang nội bộ nối các phòng làm việc mà không phải đi qua khu chờ. Điều này vừa bảo vệ nhân viên, vừa giúp họ di chuyển nhanh hơn.
2.3. Ngoại trú và nội trú
Người bệnh ngoại trú đông, di chuyển nhiều và có thể mang mầm bệnh từ cộng đồng. Người bệnh nội trú cần yên tĩnh và được bảo vệ. Khu nội trú nên đặt ở tầng hoặc cánh riêng, vận chuyển giường bệnh bằng thang máy riêng, không dùng chung với khách.
2.4. Thường và nhiễm
Người bệnh nghi mắc bệnh truyền nhiễm cần được sàng lọc ngay từ cửa vào và đi theo luồng riêng đến khu khám cách ly. Bài học từ các đợt dịch cho thấy bệnh viện nào đã có sẵn luồng nhiễm từ thiết kế thì ứng phó nhanh và an toàn hơn nhiều.
3. Phân luồng ở các khu vực trọng điểm
| Khu vực | Nguyên tắc phân luồng chính |
|---|---|
| Khu phẫu thuật | Phân vùng từ ngoài vào trong theo mức độ vô khuẩn tăng dần; nhân viên qua khu thay đồ, rửa tay; dụng cụ sạch vào và dụng cụ bẩn ra theo hai lối riêng |
| Tiệt khuẩn trung tâm | Dây chuyền một chiều: nhận bẩn → làm sạch → đóng gói → tiệt khuẩn → lưu kho sạch → cấp phát; khu bẩn và khu sạch ngăn cách vật lý |
| Cấp cứu | Lối xe cứu thương riêng, khu phân loại ngay cửa vào, đường ngắn nhất tới chẩn đoán hình ảnh và phòng mổ, không đi qua sảnh ngoại trú |
| Xét nghiệm | Tiếp nhận mẫu tách khỏi khu phân tích; mẫu đi một chiều; chất thải lây nhiễm ra theo lối riêng |
| Khoa lâm sàng nội trú | Phòng đệm sạch và phòng đệm bẩn riêng; đồ bẩn thu gom về phòng bẩn, không để ở hành lang |
| Hậu cần | Bếp, giặt là, kho và khu chất thải có lối xe riêng ra đường, không cắt ngang luồng người bệnh |
4. Công cụ thiết kế để phân luồng
- Hành lang kép: một hành lang cho người bệnh và khách, một hành lang nội bộ cho nhân viên và vật tư.
- Phân loại thang máy: thang khách, thang giường bệnh, thang sạch, thang bẩn — hoặc ít nhất là phân khung giờ sử dụng.
- Phòng đệm và cửa khóa liên động: ở ranh giới giữa các vùng có mức độ sạch khác nhau.
- Chênh áp không khí: áp dương cho phòng mổ và khu vô khuẩn, áp âm cho phòng cách ly và khu bẩn.
- Phân vùng màu sắc và biển báo: giúp người dùng tự nhận biết khu vực và đi đúng luồng.
- Quy trình vận hành đi kèm: thiết kế tốt cần quy định khung giờ, người phụ trách và cách vận chuyển để luồng được giữ đúng trong thực tế.
5. Phân luồng khi cải tạo bệnh viện cũ
Nhiều bệnh viện hiện hữu được xây dựng từ lâu, mở rộng chắp vá qua nhiều giai đoạn nên các luồng giao cắt chằng chịt. Không phải lúc nào cũng có thể xây lại, nhưng vẫn có thể cải thiện đáng kể bằng cách:
- Khảo sát và vẽ lại luồng di chuyển thực tế để tìm điểm giao cắt nguy hiểm nhất.
- Điều chỉnh công năng một số phòng, mở thêm lối phụ hoặc phòng đệm.
- Phân khung giờ cho thang máy và hành lang dùng chung.
- Ưu tiên cải tạo trước các khu rủi ro cao như phẫu thuật, tiệt khuẩn, hồi sức.
6. Kết luận
Phân luồng không phải chi tiết kỹ thuật dành riêng cho kiến trúc sư. Nó là quyết định vận hành, cần được xác lập từ góc nhìn của người làm chuyên môn y tế rồi mới chuyển thành bản vẽ. Medcons xây dựng sơ đồ phân luồng chi tiết cho từng khu vực, kết hợp với danh mục thiết bị và yêu cầu hạ tầng, làm đầu vào trực tiếp cho đơn vị thiết kế.
Đọc thêm: Dây chuyền công năng bệnh viện là gì? · 7 sai lầm phổ biến khi thiết kế phòng khám tư nhân
Bệnh viện của bạn đang gặp tình trạng luồng giao cắt, ùn tắc? Liên hệ Medcons để được khảo sát và đề xuất phương án phân luồng miễn phí buổi đầu.
Giải pháp liên quan: Phần mềm quản lý kiểm soát nhiễm khuẩn