Tác giả: Đoàn Ngọc Anh – Chuyên gia tư vấn quy hoạch công năng và thiết bị y tế, Medcons
Khu phẫu thuật là một trong những khu đắt nhất và phức tạp nhất của bệnh viện, về cả xây dựng, thiết bị lẫn vận hành. Một lỗi nhỏ trong tổ chức luồng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn vết mổ; một sai lệch trong bố trí thiết bị có thể làm chậm mỗi ca mổ vài phút, cộng lại là hàng trăm giờ mỗi năm.
1. Vị trí khu phẫu thuật trong bệnh viện
Khu phẫu thuật cần liên kết chặt chẽ với:
- Hồi sức tích cực (ICU): chuyển người bệnh sau mổ nhanh và an toàn.
- Cấp cứu: đường ngắn nhất cho ca mổ cấp cứu.
- Tiệt khuẩn trung tâm: lý tưởng là liền kề hoặc nối bằng thang riêng sạch và bẩn.
- Chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm: thuận tiện cho chẩn đoán trong mổ.
Khu phẫu thuật không nên là lối đi xuyên qua đến khu khác; nó phải là một khu khép kín.
2. Phân vùng vô khuẩn
| Vùng | Thành phần | Yêu cầu |
|---|---|---|
| Vùng ngoài (không hạn chế) | Sảnh chờ người nhà, tiếp nhận người bệnh, hành chính | Trang phục thường |
| Vùng chuyển tiếp (hạn chế một phần) | Thay đồ nhân viên, chuyển bệnh nhân, tiền mê, hồi tỉnh, kho vật tư | Trang phục phòng mổ, mũ, khẩu trang |
| Vùng vô khuẩn (hạn chế) | Phòng mổ, khu rửa tay, kho dụng cụ vô khuẩn | Trang phục vô khuẩn, kiểm soát ra vào nghiêm ngặt |
Ranh giới giữa các vùng cần rõ ràng: vạch sàn, cửa đệm, đổi bánh xe hoặc giường chuyển bệnh nhân.
3. Các luồng trong khu phẫu thuật
- Luồng người bệnh: tiếp nhận → chuyển giường → tiền mê → phòng mổ → hồi tỉnh → ICU hoặc khoa điều trị.
- Luồng nhân viên: lối vào riêng → thay đồ → hành lang sạch → rửa tay → phòng mổ.
- Luồng dụng cụ sạch: tiệt khuẩn trung tâm → kho vô khuẩn → phòng mổ.
- Luồng dụng cụ bẩn và chất thải: phòng mổ → khu thu gom bẩn → tiệt khuẩn trung tâm hoặc khu xử lý, theo lối hoặc quy trình riêng.
Có hai mô hình phổ biến: hành lang kép (hành lang sạch và hành lang bẩn riêng) và hành lang đơn có kiểm soát (đồ bẩn được đóng kín trước khi ra hành lang). Lựa chọn phụ thuộc vào quy mô, diện tích và quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn của bệnh viện.
4. Bố trí thiết bị trong phòng mổ
- Trần: đèn mổ, cột treo gây mê, cột treo phẫu thuật, hệ thống cấp khí sạch dòng chảy tầng ngay trên khu vực bàn mổ.
- Phía đầu người bệnh: máy gây mê, monitor, khu làm việc của bác sĩ gây mê.
- Hai bên và cuối bàn: khu vô khuẩn cho phẫu thuật viên và bàn dụng cụ.
- Tường: màn hình hiển thị, bảng điều khiển nhiệt độ, độ ẩm, áp suất, tủ âm tường.
Với phòng mổ chuyên sâu (nội soi, chấn thương chỉnh hình, tim mạch, phòng mổ hybrid), diện tích và hạ tầng cần tính riêng vì thiết bị nhiều và lớn hơn.
5. Yêu cầu hạ tầng kỹ thuật
- Điều hòa không khí: lọc khí hiệu suất cao, áp dương so với khu xung quanh, kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm.
- Khí y tế: oxy, khí nén, hút chân không, có thể thêm khí gây mê và hệ thống thải khí gây mê.
- Điện: nguồn ưu tiên, dự phòng, bảo vệ an toàn điện cho người bệnh.
- Bề mặt hoàn thiện: sàn, tường, trần liền mạch, dễ vệ sinh, không bám bụi.
- Kết cấu: trần chịu tải cho cột treo và đèn mổ.
6. Số lượng phòng mổ bao nhiêu là đủ?
Số phòng mổ nên tính từ số ca phẫu thuật dự kiến, thời gian trung bình mỗi ca theo chuyên khoa, thời gian chuẩn bị giữa hai ca và số giờ hoạt động mỗi ngày — cộng thêm phòng dành cho cấp cứu. Tính theo cách này sát thực tế hơn nhiều so với áp một tỷ lệ cố định theo số giường.
7. Kết luận
Khu phẫu thuật thành công là kết quả của ba yếu tố được tính toán cùng lúc: phân vùng vô khuẩn, tổ chức luồng và bố trí thiết bị. Medcons xây dựng sơ đồ phân vùng, luồng và tờ phòng cho từng phòng mổ, làm đầu vào trực tiếp cho kiến trúc sư và nhà thầu phòng sạch.
Đọc thêm: Nguyên tắc phân luồng sạch – bẩn trong bệnh viện · Phân bổ thiết bị vào khoa phòng
Bạn đang đầu tư hoặc cải tạo khu phẫu thuật? Liên hệ Medcons để được tư vấn miễn phí buổi đầu.
Giải pháp liên quan: Phần mềm quản lý kiểm soát nhiễm khuẩn